De titel van het nieuwste boek van de bekende Vlaamse psychiater Dirk de Wachter doet zijn naam eer aan, het heeft namelijk als titel: ‘Wachten’. De Wachter werd bekend door zijn bestseller ‘Borderline Times’ (2012), waarin hij de moderne samenleving bekritiseerd als een overspannen, grenzeloze consumptiemaatschappij. Hierin viert het individualisme hoogtij en lijkt geluk maakbaar.
Een samenleving waarin de mens van de ene beleving naar de andere voortholt zonder tijd te nemen voor de broodnodige bezinning over wat het leven nu eigenlijk is of voor wil stellen. Het moderne leven ‘is doordrongen van een drijfveer van beter kort en intens dan lang en saai’. Dat de mens ook broos, vergankelijk en ziek kan zijn, wordt in de ‘borderline samenleving’ ontkend. Terwijl het leven toch werkelijk bestaat uit goede maar zeker ook uit moeilijke momenten.
Dat het bestaan ook zijn ‘nachtzijde’ kent, heeft De Wachter tijdens zijn werk als psychiater uiteraard in allerlei toonaarden van patiënten gehoord. De diep menselijke misère van het bestaan ervaart hij zelf wanneer hij plotseling geconfronteerd wordt met darmkanker en de daaropvolgende medische behandelingen. Hij schrijft hierover heel openhartig in zijn veel geprezen boek ‘Vertroostingen’ (2022).
Ontroerend is zijn ontmoeting in de vroege ochtend met de ‘poetsvrouw’ wanneer hij in het ziekenhuis verblijft: ‘ik had gewoon iemand nodig’. In haar ontdekt hij opnieuw de betekenis van de ander in wie ‘kleine goede vriendelijkheid’ naar voren komt. Dat is menselijke nabijheid in verhalen, ontmoeting en aanraking. Daarin mag een mens ervaren wat de Franse filosoof Levinas zegt: ‘wij bestaan enkel door de blik van de ander’.
De Wachters laatste boek; ‘Wachten. Een levens- houding’, is een verdere verdieping van zijn ziekenhuis ervaring. Hij houdt hierin een hartstochtelijk pleidooi voor het ‘wachten’. In het wachten op genezing, in het wachten op de geboorte van een kind, in het wachten op verzoening, enzovoort ontstaat er alle ruimte om het leven in al zijn facetten te doorvoelen.
Je raakt aan de vreugde maar ook aan de pijn van het bestaan. Juist in het durven voelen van het bestaan kom je tot het begrijpen. Volgens De Wachter vermijden wij moderne mensen het ‘voelen’, het ‘aangaan van de confrontatie met het bestaan’. We verdoven onszelf door maar door te hollen. ‘Soms is het gewoon wachten’, dicht Maud Vanhauwaert. In het wachten, in de traagheid van het bestaan wordt ons geopenbaard wie we zijn.
Een belangrijke filosoof die De Wachter helpt om het onderwerp ‘wachten’ te onderzoeken is Heidegger. Deze meent dat de essentie van wachten gelegen is om in het nu, het heden, innerlijke rust te vinden. Niet steeds te jagen naar dat wat komt, of wat je hoopt dat zal komen, maar proberen volledig open te staan voor dat wat je er nu aan je gebeurt. Betekenis geven aan het onverwachte moment waarin je steeds als mens geworpen wordt. Volgens Heidegger zijn we te veel gericht op het ‘doen’, het ‘maken’ van het leven, terwijl het leven niet maakbaar is. Gezondheid of ziekte zijn geen keuze, maar een gegeven dat je overvalt. Of je ongewild alleenstaand blijft of dat je een mooi gezin mag stichten is ook niet iets dat je ‘even kan kiezen en maken’. De betekenis van het leven wordt ontvouwd in het ‘wachten zonder te verwachten’ aldus Heidegger. Dit inspireert De Wachter om minder te gaan doen, maar juist proberen om in het nu, het heden, het bestaan in al zijn grandeur en misère te omarmen. Durf te wachten zonder te verwachten en dan zal je de verwondering over het ‘gewone leven’ toevallen. Dan blijkt het ‘gewone’ juist het ‘bijzondere’ te zijn. Zo kom je in verbinding met het nu. Wie gehaast naar morgen holt, die loopt gerede kans de verwondering en ontroering over het bestaan te missen.
In de haastige, ‘borderline’ maatschappij samenleving kan de gemeente van de Messias een plek zijn waar het ‘wachten zonder verwachting’ geoefend wordt. Door te vertragen, door saai en sober te zijn, voert de gemeente een pleidooi om de schoonheid van het alledaagse te zien. In de traagheid van het bestaan is het pas mogelijk het gelaat van de ander, Levinas, werkelijk te zien. Voor Simone Weil is het gebed bij uitstek het moment waarin we vol aandacht het moment samen met God kunnen genieten. Augustinus schreef al: ‘De tijd laat zich niet begrijpen, het heden vliegt, de rust wordt geschonken door God’.
Ik wens iedereen deze zomer veel rust en stilte toe. Momenten van ‘wachten zonder verwachting’. De gemeente van de Messias als een geduldige, wachtende tegenbeweging.
Ds. Jeroen Jeroense
